O'zbekiston jismoniy aktivlari bo'yicha ma'lumot infratuzilmasi
ASINT — avtomatik baholash, joylashuv tahlili va xavf baholash bitta ma'lumot qatlamida. Biz narx kalkulyatorini emas, ko'chmas mulk, yer va transport bo'yicha qarorlar qabul qilinadigan qatlamni quryapmiz.
«Bu qancha turadi» — uchta savoldan faqat bittasi. Bankka, sug'urtachiga, quruvchiga va davlatga yana ikkitasi kerak: «bu qanday joy» va «bu yerda nima noto'g'ri ketishi mumkin». Biz uchalasiga ham javob beramiz.
Nega bu shu paytgacha bo'lmagan
O'zbekiston — yopiq bitimlar bozori. Bitim narxlarini ochiq manbalarda topish deyarli imkonsiz. Qolgan hamma narsa shundan kelib chiqadi.
MLS yo'q. Haqiqiy bitimlarga asoslangan ommaviy narx indeksi yo'q. Bankda garov qiymatini tekshirish uchun vosita yo'q, baholovchi esa e'lonlar va shaxsiy tajribasiga tayanadi. Qo'lda baholash 3–7 kun vaqt oladi va bir obyekt uchun $200–500 turadi, garov qiymatini 15–30% ga oshirib ko'rsatish esa bozorning ma'lum muammosi.
Shu bilan birga bozor katta va o'smoqda: O'zbekiston Markaziy banki ma'lumotlariga ko'ra, 2025 yilda ko'chmas mulk bo'yicha 319 500 ta bitim amalga oshirilgan (yillik +15,8%), ipoteka hajmi esa 21,2 trln so'mni tashkil etgan (+29%). Bitimlarning taxminan 22% i ipotekali — ya'ni yiliga qariyb 70 000 obyekt garov baholashini talab qiladi.
Biz bu masalani boshqacha yechdik. Mavjud bo'lmagan bitimlar reyestri o'rniga — e'lonlar bo'yicha o'z ma'lumot konveyerimiz: dublikatlarni olib tashlash, chetlanishlarni filtrlash va e'lon sifatini skorlash; narx o'zgarishini taklif tarkibi o'zgarishidan ajratish uchun gedonistik regressiya; va uch yillik tarix ustida gradient bustingi. Xuddi shu gedonistik metodologiyani Markaziy bank va rivojlangan bozorlardagi ilg'or avtomatik baholash operatorlari o'z hisobotlarida qo'llaydi — ya'ni bu bizning ixtiromiz emas, tan olingan usul.
To'rtta mahsulot emas, uchta qatlam
Saytga qarab, bizda to'rtta teng mahsulot bor va ulardan biri xarita deb o'ylash oson. Aslida tuzilma boshqacha:
Ilovalar
Bu qancha turadi?Link Home, Link Auto, Link Land — kvartira, uy, yer va transportni baholash. Banklar uchun garov portfelini kuzatish.
Intellekt qatlami
Bu qanday joy?GeoScore: uchta o'q, to'qqizta subindeks, mamlakatning har bir katagi uchun 0–100 ball. Shuningdek momentum — joy qayoqqa qarab bormoqda.
Poydevor
Bularning hammasi nimaga tayanadi?Absolyut shkala metodologiyasiga ega 329 ko'rsatkichli reyestr va milliy geksagonal H3 to'ri: 14 viloyat, 206 tuman, 9 431 mahalla.
Eng muhimi shundan kelib chiqadi: GeoScore mahsulotlar qatorida Link Home'ning qo'shnisi emas, uning ostidagi qatlam. Bazamizdagi har bir obyekt yuklangan paytda GeoScore oladi, baholash modeli esa uni belgi sifatida ishlatadi. Aynan shuning uchun GeoScore ichida narx taqiqlangan — aks holda indeks siklik bo'lib qolardi.
Nega 50 — bu me'yor, o'rta emas
Odatdagi joylashuv reytingi — bu protsentil: «70 ball» «qolganlarning 70% idan yaxshiroq» degani. Bunday ball boshqa joylar o'zgarganda o'zgaradi va shaharlar o'rtasida ko'chmaydi. Biz shkalani absolyut qildik: har bir ko'rsatkich uchun 0 va 100 nuqtalari loyihadan tashqaridagi manbadan olingan — ShNQ shaharsozlik normalari, SanEpid sanitariya normalari, havo va shovqin bo'yicha JSST tavsiyalari, 3-30-300 qoidasi, DEGURBA tasnifi, Jahon bankining seysmik xaritalari.
Bu amalda nimani o'zgartiradi
«Jizzax 34, Toshkent 80» kabi juftlik endi «Jizzax reytingning quyi uchdan birida» deb emas, «Jizzaxning o'rtacha joylashuvi me'yorga yetmaydi, Toshkentniki esa undan oshadi» deb o'qiladi. Bu boshqa gap: u navbatdagi o'rin haqida emas, me'yordan uzilish haqida.
- Joyning bali boshqa joy o'zgargani uchun o'zgarmaydi.
- Mamlakatning ikki chekkasidagi nuqtalar bevosita taqqoslanadi.
- Me'yordan uzilishni pulda va obyektlarda hisoblash mumkin — bu allaqachon reyting emas, rejalashtirish vositasi.
Raqamlar
Tushuntiriladigan, «qora quti» emas
Har bir baholash uni shakllantirgan beshta asosiy omilni, ishonch oralig'ini va ishonch darajasini qaytaradi. Kredit qo'mitasiga tushuntirib bo'lmaydigan baholashni ishlatib ham bo'lmaydi.
E'lon qilingan metodologiya
Biz indeks tuzilishini, ma'lumot manbalarini va shkalaning tashqi tayanch nuqtalarini e'lon qilamiz. Ma'lumot yetkazib beruvchini ariza shaklidan ajratadigan narsa — aynan shu.
Halol qamrov
Bizda hali yo'q ko'rsatkichlarni va qisqartirilgan tarkibda yig'ilayotgan subindekslarni nomma-nom aytamiz.
Tezlik — natija sifatida
Ilgari kunlab vaqt ketgan joyda soniyalarda natija. Lekin tezlikning o'zi hech narsaga arzimaydi: u faqat oraliq va izoh bilan birga ma'noga ega.
Metodologiya ochiq
GeoScore qanday qurilgani, qaysi ma'lumot manbalaridan foydalanishi va shkala tayanchlari qayerdan olingani ochiq tavsiflangan. Agar integratsiyadan oldin bizni tekshirayotgan bo'lsangiz — shu yerdan boshlang.
GeoScore'ni ko'rishMetodologiyani ko'rib chiqmoqchimisiz?
Modellar va indeks qanday ishlashini, sizning vazifangizga nimasi tegishli ekanini tushuntiramiz
Biz bilan bog'lanish